آبان‌ماه ۱۴۰۴ برای سینمای ایران ماهی دوگانه بود: از یک سو، آمارها از کاهش بی‌سابقه مخاطبان به دلیل بحران معیشتی حکایت داشت و از سوی دیگر، سینمای ایران در عرصه بین‌المللی حضور پررنگی داشت و اخبار مهمی از موفقیت فیلم‌سازان ایرانی در جشنواره‌های جهانی منتشر شد.

۱. بحران مخاطب در داخل: «نان بر هنر پیروز شد»

الف) کاهش ۲۰ درصدی تماشاگران سینما

آمارهای منتشر شده در آبان‌ماه ۱۴۰۴ (نوامبر ۲۰۲۵) نشان می‌دهد که سینمای ایران با کاهش چشمگیر تعداد مخاطبان مواجه بوده است. بر اساس داده‌های هشت ماهه نخست سال ۱۴۰۴ (از اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۵ آبان ۱۴۰۴):

شاخص	سال ۱۴۰۳	سال ۱۴۰۴	تغییرات
تعداد تماشاگر	بیش از ۲۰ میلیون نفر	۱۶,۶۵۵,۰۰۰ نفر	کاهش ۲۰ درصدی
فروش کل	۱,۱۵۴ میلیارد تومان	۱,۳۲۰ میلیارد تومان	افزایش ۱۴.۴ درصدی
میانگین قیمت بلیت	حدود ۵۷,۷۰۰ تومان	حدود ۷۹,۳۰۰ تومان	افزایش ۳۷.۵ درصدی

ب) علت اصلی: بحران اقتصادی و اولویت «نان» بر «هنر»

پایگاه خبری «Iran Watch» و کارشناسان صنعت سینما، دلیل اصلی این افت شدید را شرایط اقتصادی بحرانی و تورم بی‌سابقه دانسته‌اند. خانواده‌های ایرانی مجبور شده‌اند هزینه‌های تفریحی و فرهنگی خود را به شدت کاهش دهند و اولویت را به نیازهای اساسی مانند «نان و معیشت» بدهند. در این تحلیل، بحران به عنوان «شکست نان در برابر هنر» توصیف شده است .

همچنین جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در خرداد-تیر ۱۴۰۴ و شرایط اجتماعی حاکم بر کشور به عنوان یکی دیگر از عوامل مؤثر بر کاهش تعداد تماشاگران سینما ذکر شده است .

۲. پرفروش‌ترین فیلم‌های هشت ماهه اول سال

با وجود کاهش کلی مخاطبان، برخی فیلم‌ها توانستند فروش قابل قبولی داشته باشند. پرفروش‌ترین فیلم‌های هشت ماهه اول سال (منتهی به ۱۵ آبان ۱۴۰۴) به شرح زیر هستند :

رتبه	عنوان فیلم	تعداد تماشاگر	فروش (میلیارد تومان)
۱	پیرمرد	۲,۲۱۰,۰۰۰	۱۸۱
۲	مرد با عینک‌ها	۲,۲۷۴,۰۰۰	۱۷۶
۳	برخورد	۱,۶۸۶,۰۰۰	–

نکته قابل توجه این است که این آمار در مقایسه با سال قبل کاهش چشمگیری داشته؛ به طوری که پرفروش‌ترین فیلم سال ۱۴۰۳ («تگزاس ۳») بیش از ۴ میلیون تماشاگر جذب کرده بود، در حالی که پرفروش‌ترین فیلم امسال به کمتر از ۲.۳ میلیون تماشاگر رسیده است .

۳. موفقیت‌های بین‌المللی سینمای ایران در آبان ۱۴۰۴

آبان ۱۴۰۴ یکی از پررونق‌ترین ماه‌های حضور فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های بین‌المللی بود.

الف) پیروزی در جشنواره مستند آمستردام (IDFA)

دو فیلم مستند ایرانی در تاریخ ۲۰ نوامبر ۲۰۲۵ (۲۹ آبان ۱۴۰۴) جوایز اصلی معتبرترین جشنواره مستند جهان در آمستردام (IDFA) را از آن خود کردند :

• «روباهی زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) به کارگردانی مهراد اسکویی (همراه با ثریا خلقی هنرمند افغان) برنده جایزه بهترین فیلم در بخش مسابقه بین‌المللی شد. این فیلم ۷۶ دقیقه‌ای، روایتی از آوارگی است که با تلفن همراه فیلمبرداری شده و داستان جابه‌جایی راوی از افغانستان به ایران و سپس اروپا دنبال می‌کند .
• «گذشته، آینده، پیوسته» (Past Future Continuous) به کارگردانی مرتضی احمدوند و فیروزه خسروانی برنده جایزه بهترین فیلم در بخش «انویژن» (Envision Competition) شد. هر دو فیلم جایزه ۱۵ هزار یورویی دریافت کردند .

ب) حضور در جشنواره تالین (استونی) با فیلمی از سینمای زیرزمینی

فیلم «دوگانگی» (Duality) به کارگردانی عباس نظم‌دوست در آبان ۱۴۰۴ در بخش مسابقه اصلی جشنواره فیلم تالین (بلک نایتز) به نمایش درآمد. این فیلم که اثری از سینمای زیرزمینی ایران است، نگاهی به زندگی دوگانۀ جوانان تهرانی پس از انقلاب دارد .

عوامل فیلم درباره خطر بازگشت به ایران ابراز نگرانی کردند. بازیگر نقش اول این فیلم، احسان گودرزی، گفت: «ما از دروغ گفتن خسته شده‌ایم. از به تصویر کشیدن زندگی دروغینی که دیگران به آن باور دارند متنفریم. می‌خواهیم «خود» واقعی را نشان دهیم» .

عباس نظم‌دوست درباره ساختار فیلم گفت: «پس از انقلاب، از همان ابتدا فهمیدیم که اگر می‌خواهید زندگی عادی داشته باشید، باید راه زیرزمینی را درک کنید. اینگونه است که اساساً زندگی روزمره خود را اداره می‌کنیم. همه چیز در جامعه ما پنهان است» .

ج) موفقیت در جشنواره فرانسه

فیلم کوتاه ایرانی «شال سیاه» (Black Scarf) به کارگردانی علیرضا شاه‌حسینی موفق شد جایزه «پریکس دو پابلیک» (جایزه تماشاگران) به ارزش ۵۰۰ یورو را از بیست و نهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه «اکران لیبر» در شهر Aigues-Mortes فرانسه کسب کند. این فیلم ۱۵ دقیقه‌ای داستانی ایرانی، محصول سال ۲۰۲۴ است .

د) حضور در جشنواره هند (IFFI)

فیلم «موی دخترم» به کارگردانی سید حسام فرهمندجو در آبان ۱۴۰۴ در بخش بهترین فیلم اول (دبیو) پنجاه و ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم هند (IFFI) در گوا به رقابت پرداخت .

این فیلم که درباره وضعیت زنان در ایران است، داستان دختری به نام «رها» را روایت می‌کند که برای خرید لپ‌تاپ مجبور به فروش موهایش می‌شود. سعید خانی‌نما، تهیه‌کننده فیلم، در نشست خبری این جشنواره گفت: «مردم از نظر مالی رو به افول هستند. طبقه متوسط فقیر می‌شود. در فیلم ما، اقتصاد یک خانواده به خاطر یک لپ‌تاپ از هم می‌پاشد. این دقیقاً همان چیزی است که در جامعه ما در حال رخ دادن است» .

ه) نمایش فیلم‌های ایرانی در حیدرآباد هند

در تاریخ ۷ تا ۹ نوامبر ۲۰۲۵ (۱۶ تا ۱۸ آبان ۱۴۰۴)، رویداد سه‌روزه «نمایش فیلم‌های ایرانی در حیدرآباد ۲۰۲۵» با حضور نرگس آبیار (کارگردان سرشناس ایرانی) برگزار شد. سه فیلم «شبی که ماه کامل شد» (نرگس آبیار)، «موقعیت مهدی» (هادی حجازی‌فر) و «یک حبه قند» (رضا میرکریمی) در این رویداد به نمایش درآمدند و با استقبال گسترده مردم هند مواجه شدند .

و) کسب جایزه برای فیلم کوتاه در لس‌آنجلس

یازدهمین دوره جشنواره جهانی فیلم لس‌آنجلس در آمریکا برگزار شد و فیلم کوتاه ایرانی «گوسفند » (Gosfand) به کارگردانی هادی بابایی‌فر موفق به کسب رتبه دوم (جایزه دوم) در بخش فیلم‌های کوتاه شد. این فیلم داستان دختر بچه‌ای را روایت می‌کند که متوجه می‌شود قرار است گوسفندی را برای مراسمی قربانی کنند و در دنیای کودکانه خود تصمیم می‌گیرد آن گوسفند را نجات دهد .

ز) حضور در جشنواره مصر-آمریکا

فیلم کوتاه «آناهیتا» به نویسندگی و کارگردانی داود نجف‌زاده در جشنواره مصر-آمریکا که از ۳۱ اکتبر تا ۳ نوامبر ۲۰۲۵ (۹ تا ۱۲ آبان ۱۴۰۴) در نیویورک برگزار شد، حضور داشت. این فیلم محصول انجمن سینمای جوان مشهد، داستان پسربچه‌ای را روایت می‌کند که مادرش را در دریاچه سد از دست داده و تصمیم می‌گیرد از دریاچه انتقام بگیرد .

۴. تلویزیون در آبان ۱۴۰۴

در آبان ۱۴۰۴، خبر ساخت فیلمی توسط صداوسیما با عنوان «باززایی» (Re-Birth) درباره «سحر امام» ، مجری زنی که در جریان بمباران ساختمان صداوسیما در جنگ ۱۲ روزه (۲۶ خرداد ۱۴۰۴) روی آنتن باقی ماند، جنجال‌آفرین شد. رسانه‌های اصلاح‌طلب این اقدام را «پروژه‌ای تبلیغاتی و نه یک انتخاب فرهنگی» دانستند و معتقدند صداوسیما با این کار در تلاش است توجهات را از «قهرمانان واقعی» و قربانیان جنگ منحرف کند .

۵. جمع‌بندی

آبان ۱۴۰۴ برای سینمای ایران ماهی بود که در آن «معیشت بر هنر غلبه کرد» . کاهش ۲۰ درصدی مخاطبان سینما در حالی ثبت شد که قیمت بلیت‌ها بیش از ۳۷ درصد گران شده بود. در این میان، فیلم‌های «پیرمرد» و «مرد با عینک‌ها» با فروش حدود ۱۸۰ میلیارد تومانی پرفروش‌ترین‌ها بودند.

در عرصه بین‌المللی، حضور فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های مطرح جهان (آمستردام، تالین، فرانسه، هند، آمریکا) چشمگیر بود. مهم‌ترین دستاورد این ماه، پیروزی دوگانه سینمای مستند ایران در جشنواره IDFA آمستردام بود که نشان از جایگاه والای سینمای ایران در عرصه جهانی دارد.

شاخص	وضعیت در آبان ۱۴۰۴
تعداد تماشاگر (هشت ماهه)	۱۶.۶ میلیون نفر (کاهش ۲۰٪)
فروش کل (هشت ماهه)	۱,۳۲۰ میلیارد تومان (افزایش ۱۴٪)
میانگین قیمت بلیت	حدود ۷۹ هزار تومان (افزایش ۳۷.۵٪)
پرفروش‌ترین فیلم	«پیرمرد» با ۲.۲ میلیون تماشاگر
موفقیت بین‌المللی شاخص	دو جایزه اصلی جشنواره IDFA آمستردام
چالش اصلی	کاهش قدرت خرید مخاطبان و رکود گیشه