حمل و نقل عمومی و حرکت به سمت حمل و نقل رایگان

حمل و نقل عمومی یک سیستم حمل و نقل جمعی مسافر است که برای جابجایی در دسترس عموم مردم قرار دارد و معمولاً با برنامه و مسیرهای ثابت و همچنین کرایه ثابت برای هر سفر کار می کند. برخی از نمونه‌های حمل و نقل عمومی عبارتند از اتوبوس‌های شهری، مترو ، تاکسی و… که با کاهش ترافیک، آلودگی هوا و هزینه‌های سفر؛ نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی دارد.

حمل‌ونقل عمومی در ایران فراتر از یک وسیله جابه‌جایی ساده، بلکه یک ابزار اقتصادی برای مدیریت هزینه‌های زندگی است. این سیستم ، با تکیه بر یارانه‌های دولتی و شهرداری‌ها تلاش می‌کند هزینه جابه‌جایی را برای افراد به ویژه قشر کم درآمد جامعه پایین نگه دارد.

حمل و نقل عمومی از مواردی است که در هر سفر نقش به سزایی را ایفا می کند. از طرفی می تواند بخش بزرگی از هزینه های سفر( برون شهری یا درون شهری) را به خود اختصاص دهد. افراد زیادی هستند که وسایل حمل و نقل عمومی را برای سفر کردن انتخاب می کنند و رفاه و آسایش حال خود را در استفاده از این وسایل می یابند. اشنایی با جوانب مختلف این موضوع می تواند در انتخاب وسیله تاثیر مهمی داشته باشد و سفر بهتری را به ارمغان بیاورد. با وجود انواع مختلفی از وسایل حمل و نقل عمومی که امروزه در دسترس است آگاهی از مزایا و معایب هر یک می تواند منجر به یک تصمیم درست شود و سفری هوشمندانه را برای مسافران رقم بزند.

سال‌هاست شهروندان شهرهای بزرگ جهان با دو مشکل اساسی دست و پنجه نرم می‌کنند: ترافیک سنگین و آلودگی هوا.

اما چند سالی است که ایده جدیدی در حال تقویت شدن است: «حمل‌ونقل عمومی رایگان». امروزه مدیریت شهری در برخی کشورها تصمیم گرفته‌اند بلیت اتوبوس، مترو، تراموا و حتی قطار را برای مردم حذف کنند. این کار دلایل گوناگونی دارد از جمله کاهش ترافیک، کمک به بودجه خانوارها، کمتر شدن آلودگی هوا و تشویق شهروندان به استفاده از وسایل نقلیه همگانی.

لوکزامبورگ کوچک‌ترین کشور اروپاست، اما یکی از بزرگ‌ترین تصمیم‌های حمل‌ونقلی جهان را گرفته است. این کشور از اول مارس سال ۲۰۲۰، تمام حمل‌ونقل عمومی خود را برای همه مردم و حتی گردشگران رایگان کرد. یعنی اتوبوس، تراموا، مترو و قطارهای داخلی بدون نیاز به خرید بلیت قابل استفاده هستند. فقط بخش درجه یک برخی قطارها همچنان پولی است.

اکنون جهان به سمت حمل و نقل رایگان می رود. در سال‌های اخیر، تورم و گرانی همه جا را گرفته است. رایگان کردن حمل‌ونقل عمومی به این معناست که مردم هزینه کمتری در ماه داشته و پول کمتری از جیب آنان خارج شود. از سوی دیگر، اگر اتوبوس و مترو رایگان باشد، بسیاری از کسانی که با ماشین شخصی سر کار می‌روند، خودروی خود را در خانه می‌گذارند. و با کم شدن خودروهای شخصی، آلودگی هوا و مصرف سوخت فسیلی کاهش می‌یابد.

در سال ۲۰۲۶، رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی دیگر یک ایده آزمایشی نیست، بلکه به یک سیاست جدی شهری تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند اگر این روند ادامه پیدا کند، در دهه آینده حمل‌ونقل عمومی رایگان می‌تواند به یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت شهرهای بزرگ جهان تبدیل شود؛ سیاستی که هم به اقتصاد مردم کمک می‌کند و هم شهرها را آرام‌تر، خلوت‌تر و قابل‌زندگی‌تر می‌سازد.

در سال‌های اخیر، بسیاری از شهرها و کشورها برای کاهش هزینه‌های زندگی، کم کردن ترافیک و کمک به محیط زیست، به سمت رایگان یا ارزان کردن حمل‌ونقل عمومی رفته‌اند. این روند در حال حاضر در اروپا، استرالیا، آسیا و آمریکای شمالی دیده می‌شود.

روزانه حجم زیادی از رفت و آمدها در جریان است که از یک وسیله حمل و نقل شخصی یا عمومی برای رسیدن به مقصد استفاده می کنند. یکی از دغدغه های مهم شهرهای بزرگ حجم بالای ترافیک است خیابانها و بزرگراه ها اغلب در ساعات مشخصی بیش از دیگر ساعات در طول روز با حجم بالایی از خودروها مواجه می شوند. استفاده از حمل و نقل عمومی ایمنی بیشتری را نسبت به خودروهای شخصی مخصوصا در هنگام سفر برای مسافران ایجاد خواهد نمود.

اما در ایران؛ تهران با بیش از ۹ میلیون جمعیت، بزرگ‌ترین شبکه حمل و نقل عمومی ایران را دارد. متروی تهران با چندین خط فعال به طول چند ده کیلومتر، روزانه بیش از ۲ میلیون مسافر را جابه‌جا می‌کند. همچنین سیستم اتوبوس‌های تندرو (BRT)،  نیز یکی از نقاط قوت حمل و نقل عمومی است که روزانه چند میلیون سفر را پوشش می‌دهد. اتوبوس‌های شهری و تاکسی‌های خطی و تاکسی های اینترنتی نیز مکمل این روش‌ها هستند.

مترو یکی از مهم‌ترین وسایل جابه‌جایی شهروندان تهرانی است و به دلیل سرعت مناسب، هزینه نسبتاً پایین و دوری از ترافیک، محبوبیت زیادی دارد. اتوبوس‌های تندرو نیز مسیرهای پرتردد شهر را پوشش می‌دهند. بااین‌حال، ازدحام در ساعات اوج ترافیکی، کمبود واگن و اتوبوس، آلودگی هوا و پوشش ناکافی برخی مناطق از مشکلات اصلی این شبکه هستند. گسترش خطوط مترو، نوسازی ناوگان و بهبود اتصال میان وسایل حمل‌ونقل می‌تواند کیفیت خدمات را افزایش دهد.

حمل‌ونقل عمومی رایگان که اخیرا در تهران در حال اجراست؛ یکی از راهکارهای مؤثر برای بهبود کیفیت زندگی شهروندان و توسعه پایدار شهری است. تداوم اجرای این طرح می‌تواند مزایای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی فراوانی به همراه داشته باشد.

نخست، کاهش هزینه‌های زندگی از مهم‌ترین فواید این طرح است. با حذف هزینه بلیت اتوبوس، مترو و سایر وسایل حمل‌ونقل عمومی، خانواده‌ها می‌توانند بخش بیشتری از درآمد خود را برای نیازهای ضروری مانند غذا، مسکن و آموزش اختصاص دهند. این موضوع به‌ویژه برای اقشار کم‌درآمد، دانش‌آموزان، دانشجویان و بازنشستگان اهمیت دارد.

دوم، حمل‌ونقل رایگان می‌تواند استفاده از خودروهای شخصی را کاهش دهد. در نتیجه، ترافیک شهری، آلودگی هوا، مصرف سوخت و انتشار گازهای گلخانه‌ای کمتر می‌شود و سلامت عمومی بهبود می‌یابد.

سوم، این سیاست به افزایش عدالت اجتماعی کمک می‌کند؛ زیرا همه افراد، صرف‌نظر از میزان درآمد، فرصت بیشتری برای دسترسی به محل کار، مراکز آموزشی، خدمات درمانی و امکانات تفریحی خواهند داشت.

همچنین، کاهش ترافیک می‌تواند زمان رفت‌وآمد را مدیریت‌پذیرتر کند و فضاهای شهری را برای پیاده‌روی و فعالیت‌های اجتماعی مناسب‌تر سازد.

در مجموع، حمل‌ونقل عمومی رایگان می‌تواند جامعه‌ای سالم‌تر، عادلانه‌تر و پایدارتر ایجاد کند؛ البته موفقیت آن به تأمین بودجه کافی، افزایش کیفیت خدمات و توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی وابسته است.

انتهای پیام/ منبع: امور اجتماعی، علیرضا خوش طینت